--

ارگ کریم خانی

فارس - شیراز - ابتدای خیابان کریمخان زند- نبش میدان شهرداری

امتیاز دهید
مناسب برای :
نوع : ارگ قدمت / سال ساخت : بین سالهای ۱۷۶۶ و ۱۷۶۷ میلادی دوره : زندیان شماره ثبت ملی : ۹۱۸ تاریخ ثبت ملی : ۱۳۵۱/۰۳/۱۴ امکان بازدید : دارد
 
 
فارس - شیراز - ابتدای خیابان کریمخان زند- نبش میدان شهرداری

دمای فعلی



°

احساس واقعی
Summary
ارگ کریم خانی ، واقع در مرکز شهر شیراز در دوره سلطنت سلسله زندیه ساخته شده‌است و پس از اینکه کریمخان زند، شیراز را به عنوان پایتخت خود و این مکان را به‌عنوان مکان زندگی خود انتخاب کرد، به ارگ کریمخانی معروف شد. در زمان سلطنت سلسله پهلوی از ارگ به‌عنوان زندان استفاده شد که آسیب‌هایی به آن وارد شده‌است. در سال ۱۳۵۰ این ارگ به اداره فرهنگ و هنر وقت واگذار شد. این بنای بزرگ اکنون زیر نظر سازمان میراث فرهنگی جمهوری اسلامی ایران اداره می‌شود و از چند سال پیش کار مرمت این بنا آغاز شده‌است تا به عنوان موزه بزرگ فارس مورد استفاده قرار گیرد. ساخت ارگ بین سالهای ۱۷۶۶ و ۱۷۶۷ میلادی انجام شد و کریمخان بهترین معماران زمان خود را جهت ساخت آن بکار گرفت. او همچنین بهترین مصالح را از داخل و خارج کشور تهیه و ساخت بنا را به‌سرعت تمام کرد. عبدالحسین میرزا فرمانفرما، حکمران فارس، دستور به بازسازی مینیاتورهای نقاشی شده در این بنا داد. بنای افراشته ارگ کریم‌خانی، ترکیبی از دو معماری مسکونی و نظامی است. بخش درونی ارگ با ایوان‌ها و اتاق‌های نقاشی شده، آب‌نماها و باغچه‌ها از ظرافت خاصی برخوردار است. سه ضلع شمال، جنوب و غرب هر یک دارای یک ایوان و شش اتاق مسکونی در دو طرف آن است. ضلع شرقی شامل حمام خصوصی و برخی امکانات خدماتی است. اما برج و باروی چهارگانه به انضمام خندقی که سابقاً دور آن حفر شده بود، نقش دفاعی این بنا را بر عهده داشته‌اند. ضخامت دیوارها در پایه ۳ متر و در بالا ۸/۲ متر است. ارتفاع برج‌ها نیز ۱۵ متر می‌باشد و از آجر ساخته شده‌اند. ارگ اندرونی، کاخ سلطنتیِ متعلق به کریم‌خان و خانواده‌اش بوده که در زمینی به مساحت حدود ۱۳ هزار مترمربع با حدود ۴۰۰۰ مترمربع زیربنا در غرب میدان توپخانه قدیم واقع است. پلان، زمینی به شکل مستطیل است. در چهار گوشه ارگ، چهار برج مدور سه طبقه قرار گرفته است که ارتفاع آنها حدود ۱۴ متر می‌باشد و ارتفاع دیوارهای ارگ نیز به ۱۲متر می‌رسد. معماری ارگ به شیوه اصفهانی و از نوع معماری درونگرا است که وجود تزیینات ظریف و زیبای داخل ساختمان در مقابل تزیینات خشن و ساده دیوارهای بیرونی گواه این مطلب است. عمده مصالح در بنای ارگ سنگ و آجر است. ساختمان ارگ دارای دیوار های بسیار ضخیم و نفوذ ناپذیری است. بیشترین ضخامت دیوارها در دیوارهای بیرونی ارگ وجود دارد. در این دیوارها درقسمت بالا ناودان‌هایی سنگی جهت باران درست شده و نیز مزقله هایی جهت تیراندازی تعبیه شده است. برج ها در چهارگوشه ارگ ساخته شده و هر یک ۶متر شالوده دارد. این برج‌ها دارای سه طبقه مجزا هستند و توسط راه پله‌هایی به صورت دورانی قابل رفت‌وآمد می‌باشد. در این طبقات دو اتاق وجود دارد یک اتاق جهت استراحت نگهبانان و یک اتاق جهت نگهداری اسلحه. این برج‌ها توسط دری به پشت راه دارد. ورودی ارگ در نمای بیرونی با یک تابلوی بزک کاشیکاری صحنه نبرد رستم با دیو سفید مزیّن شده که مربوط به دوره قاجار است. نمای کاشیکاری محوطه داخلی در ضلع شرقی بالای در ورودی کاملاً ازبین رفته است. سنگهای به کاررفته از جنس سنگ آهک معروف به گندمک میباشد. بر روی این سنگها علامتی است که منحصر به افراد سنگتراش سازنده ی آن قطعات می‌باشد و به منزله ی مهر سنگتراش است. تمامی اتاقها از قسمت داخل به هم مرتبط می‌شود و بدون بیرون آمدن از فضای داخلی قابلیت رفت‌وآمد دارند. ورودی اتاقها کاملاً روبروی یکدیگر است و تنها یک فضای راهرو مانند بین دو اتاق فاصله انداخته است. اتاقهای کوچک بالای راهروها که شامل چهار اتاق در هر ضلع می‌شود، با مقرنس و تزییناتی مشابه مزین شده، ولی در نقاشی آن مواد و مصالح با درجه کیفیت پایین بکاررفته است. این اتاقهای کوچک در قسمت پشتی دارای پستویی هستند که روبه روی پستوهای پایین ساخته شده است. علاوه بر این اتاقها، در هر ضلع در دوطرف شاهنشین راهروهای کوچکی وجود دارد که راه ارتباطی با محوطه می باشد و هیچ ارتباطی با اتاقهای اصلی ندارد. به نظر می‌رسد در راهروها اتاقهای کوچکی ساخته شده که توسط پلکانی به راهرو پایین متصل می شود. این فضا بیشتر جهت استراحت غلامان بوده است. اجزای معماری در داخل اتاقها شامل : رنس، طاقچه های بالای دوال، سردر، ازاره های اتاق، کفپوش، ارسی، پستو، طاقچه های پایین، قطاربندی و کتیبه های بالای طاقچه های پایین می‌باشد. شاهنشین های سه ضلع شمالی غربی و جنوبی مرسوم به تالار بلندپایه بهشت پیرایه است. شاهنشین شمالی برای زمستان بسیار مناسب می‌باشد. دو ستون جلوی این شاهنشین از سنگ یکپارچه معروف به گندمک می‌باشد که بر روی آن تزئینات گل شاه عباسی نقش بسته است. در این شاهنشین که نمای بسیار زیبایی دارد، یک نیم کاسه مقرنس رو به حیاط وجود دارد و زیر آن بخاری قرار دارد و قسم دوال زیر سقف با مقرنس تزیین شده و سقف کاذب آن چوبی بوده است. اتاقهای شمالی کاملاً قرینه ی قسمت جنوبی می‌باشد. در جبهه ی غربی، شاهنشین اصلی که روبروی حوض بزرگ است قراردارد و به جای ستون های سنگی دارای ستونهای چوبی با نقوش تزیین مارپیچ است. چوب این ستونها یک تکه و از جنس چوب سرو است و قسمت بالای آن مقرنس کار شده است (قسمت تحتانی ستون چوبی اخیراً مورد مرمت قرار گرفته) و شاهنشین ضلع غربی، کاربردی تابستانه دارد. حوض آب با سنگهای یکپارچه است که با فواره هایی همراه می باشد. جنس سنگ آن از نوع آهکی و معروف به اتابک است. این نوع حوض در برابر آب بسیار مقاوم است. حوض‌های شمالی و جنوبی در امتداد خود آبراهه ای دارد که در انتها به یک گودال مکعب شکل سنگی منتهی می شود. آب این مجموعه از آب قنات رکن آباد معروف به رکنی تامین شده است. این آب از نظر املاح معدنی بهترین آب شیراز محسوب میشده است و هم اکنون با خراب شدن این قنات سیستم آبرسانی این مجموعه از بین رفته است. همچنین، حمام ارگ جزو اولین حمام های اختصاصی با این سبک در ایران میباشد و جهت استحمام خانواه سلطنتی مورد استفاده قرار میگرفته است. قسمت اول ورود به حمام سربینه آن می‌باشد. در این مکان چهار سکو جهت نشستن و لباس کندن قرار دارد. در وسط این قسمت حوض هشت گوشی وجود دارد. در گوشه ای از سربینه محلی برای گرم کردن فضا توسط آتش و درست کردن چای و قلیان کشیدن تعبیه شده است. زیر سکوهای سربینه محل گذاشتن کفش و بسته لباس بوده است. کارهایی که در سربینه انجام میگرفته شامل : «حجامت، خالکوبی، مشت و مال، صحبت کردن، صرف چای و قلیان کشیدن بوده است. سربینه توسط راه رویی به گرم خانه متصل میشود. گرمخانه ی حمام سه قسمت را شامل میشود: فضای گرم خانه، خزینه، نورخانه». گرمخانه، توسط کانال هایی که جهت جریان هوای گرم به زیر دیگ خزانه متصل است وجود دارد. خزینه سه قسمت دارد در قسمت وسط دیگ مسی نصب شده و در زیر دیگ آتش روشن می‌شده است. دو حوض طرفین آن حاوی آب ولرم بوده است.
نظرات کاربران ( بدون نظر)

ثبت نظر :
با ثبت نظرات خود دیگران را راهنمایی کنید