--

موزه کاخ ابیض

تهران - ورامین - تهران - خیابان پانزده خرداد - میدان ارگ - داخل کاخ گلستان

قدیمی ترین موزه مردم شناسی کشور

امتیاز دهید
مناسب برای :
نوع : موزه قدمت / سال ساخت : ۱۳۱۴ دوره : قاجار امکان بازدید : دارد هزینه بازدید / استفاده : بازدید کننده داخلی ۲۵۰۰ تومان و بازدید کننده خارجی ۸۰۰۰ تومان تومان
 
 
تهران - ورامین - تهران - خیابان پانزده خرداد - میدان ارگ - داخل کاخ گلستان

دمای فعلی



°

احساس واقعی
Summary
موزه کاخ ابیض ، یکی از کاخ‌های زیبای واقع در مجموعهٔ کاخ گلستان (در میدان ارگ تهران) میباشد، که امروزه به عنوان موزهٔ مردم‌شناسی مورد بازدید عموم قرار می‌گیرد. کاخ گلستان مجموعه‌ای از بناهاست که در میدان ارگ تهران واقع است. بناهای این کاخ در زمان‌های مختلف ساخته شده‌اند. کاخ گلستان بخشی از ارگ سلطنتی تاریخی بوده است.
در اواخر سلطنت ناصرالدين شاه، شاه سلطان عبدالحميد پادشاه عثمانی، مقداری اثاثيه ارزشمند و گرانبها برای شاه ايران فرستاد. در آن هنگام تقريباً همه کاخها و تالارهای سلطنتی با تابلوها و اثاثیه متعدد آراسته شده بود. از اين رو ناصرالدين شاه تصميم گرفت در گوشه جنوب غربی محوطه گلستان، كه سابقاً محل كلاه فرنگی يا برج آقامحمدخانی بود، كاخ جديدی بنا نمايد. اين بنا به علت سفيدی رنگ نمای ساختمان - كه به شيوه بناهای قرن ۱۸ اروپا گچ بری و نماسازی شده بود – و نيز به سبب آنكه پله ها وازاره های سرسرای كاخ مرمر سفيد رگه دار بود كاخ ابيض ناميده شد. كاخ ابيض از همان زمان ساخت خود به محل كار صدراعظم ها اختصاص يافت و جلسات هيئت دولت تا سال ۱۳۳۳ شمسی در اين كاخ و در تالار سلطان عبدالحميد تشكيل می شد.
در سال ۱۳۴۴ به سبب تاجگذاری محمدرضا پهلوی در ضلع غربی و طبقه پايين ساختمان تغييراتی به وجود آمد و از سال ۱۳۴۷ به موزه مردم شناسی تبديل گرديد. موزه مردم شناسی تهران دو طبقه است و دارای غرفه های مختلفی است که به شیوه ی موضوعی دسته بندی شده اند. طبقه ی همکف شامل بخش اداری و تالارهای نمایش است.
• طبقه اول یا همکف :
نخستين غرفه كه بنام «غرفه زندگي» خوانده شده، نمايشگر اشيايي است كه تا حدي گوياي زندگي روستاهاي ايران است. دراين غرفه از هر نقطه ايران شيئي كه بنحوي در زندگي روستايي بسته به شرايط اقليمي آن منطقه ايفاگر نقشي در روند زندگي است به نمايش گذاشته شده است و بدين گونه اين غرفه نشان دهنده زندگي اي خاص از منطقه اي خاص نيست بلكه نما وسيمايي از شكل هاي زندگي است. گهواره مازندراني در كنار زن تركمني، كوزه بندري در كنار مسي كرمان و زنجان، چوقاي بختياري در كنار چرخ نخ ريسي اصفهاني، ظروف چوبي شمال در كنار گليم كُرد و چراغ پيه سوز ابتدائي با چراغ نفت سوز شيشه اي همه در يك مجموعه گردآمده اند تا وسيله اي باشند براي بدست دادن نماي كلي و در عين حال احتمالي از زندگي عاميانه روستايي در پهنه گسترده ايران زمين است. اين غرفه در واقع مدخلي است براي موزه كه می توان با اشياء گوناگون مربوط به زندگي ايراني به آن برخورد کرد.
غرفه آرايش :
اين غرفه ويژه نمونه هاي ابزار و وسائلي است كه زن ايراني براي آرايش خود بكار ميگرفته است. وقتي چشم به اين اشياء ميدوزيد، در مي يابيد كه علاوه بر اينكه وسيله اي بوده اند براي زيباتر ساختن زنان، خود نيز از زيبايي وظرافت بي نظيري برخوردارند كه حاصل كار صنعتگران و هنرمندان باذوق ايراني است. اين وسايل آرايش به سرمه دانها، وسمه جوشها، آئينه ها، شانه ها و ميزهاي كوچك كشودار كه مخفي گاه سرخاب و ديگر لوازم آرايش بوده است خلاصه مي شود.
غرفه سفال :
اين غرفه كه سفالهاي لعاب دار را شامل است به زماني مربوط ميشود كه هنرمندان اين سرزمين از خاك بي ارزش ظروفي مي ساختند كه در زندگي روزمره شان بكار مي آمد. اين هنرمندان باآميختن انواع مواد شيميايي لعابهايی براي رنگ آميزي اين ظروف فراهم مي آورده اند و با لعاب دادن، نقاشي كردن، و پختن آن در مراحل متفاوت چنين چشمگير كاسه ها و ظرفهايي را بدست مي داده اند كه در اين غرفه مي بينيم. نقشها در عين سادگي سرشار از زيبايي است و هر كدام از اين نقشها شايد گويايي برخي اعتقادات نسبت به مظاهر طبيعت باشد. شايد ماهي نشانة طهارت و پاكيزگي، مرغ نشان آزادي و خورشيد علامت نور و روشنايي جاوداني است.
غرفه فلزات :
در اين غرفه، با مجموعه متنوعي از قفل ها و كليدها روبرو مي شويد. اشيائي كه نقش استحفاظي داشته و دارند. اما، صنعتگر هنرمند، بسته به ذوق خلاقش، هركدام را در نقشي از حيوان درآورده است وب يشتر به نقش سگ كه هميشه پاسدار و نگهبان بوده و اسب كه به نجابت معروف است توجه داشته اند.
در همين غرفه، مجموعه اي از دعاها و طلسم ها نيز جا داده شد كه اورادي خاص با قلمي هنرمندانه به روي آنها حكاكي شده و يا چند نمونه از رمل و اسطرلاب كه نمونه هايي است از پيشرفت دانش عوام و نيز نمونه هائي از ساير اشياء كه بشر در زندگي روزمره با آن روبروست.
غرفه ساخته هاي چوبي، بيننده را متعجب از اينهمه ذوق و سليقه هنرمند ايراني مي كند كه چنين اشياء ظريفي ساخته است. انواع قاشق ها وچمچه هاي چوبي براي خوردن مايعات مثل دوغ و عصاها وچوبدستي در معرض نمایش گذاشته شده است.
غرفه شيشه:
این غرفه، نشان دهنده برخي از اشيايي است كه از شيشه ساخته شده است. اگر ببننده از فوت وفن ساختن اين اشياء اطلاع داشته باشد متوجه خواهد شد كه صنعتگر هنرمند با مرارت غير قابل توصيفي در مقابل حرارت فوق العاده كوره با دميدن در درون خميرهاي شيشه و چرخاندن و پيچاندن ظريف و بموقع آنها چه زحماتي رامتحمل شده تا چنين اشيائي بوجود آمده است.
غرفه اشياء سنگي:
این غرفه، علاوه بر اين كه نمايشگر نمونه هاي است از اشيائي كه از سنگ ساخته شده، گوياي سخت كوشي بشر است كه با تلاشي فراوان و صرف وقت بسيار از سنگي سخت و شكننده چنين اشياء ظريفي ساخته است. برخي از اين ساختهها نقش تزئيني دارد؛ مثل مجسمه هاي كوچك سنگي و برخي ديگر، مثل ديگ سنگي و كاسه ها و كوزه قليان و آفتابه لگن و نمكدان و هاون در زندگي روزمره مورد استفاده است.
غرفه قلمکار:
نظر باينكه يكي از صنايع ظريفه ايران پارچه هاي قلمكار است و شايد بسياري از مردم از نحوة بوجود آمدن اين نوع هنر اطلاعي نداشته باشند غرفه قلمكار به نمايش انواع قالبهاي قلمكار و طريقه بوجود آمدن پارچه هاي قلمكار اختصاص داده شده است. جنس اين قالبها از چوب گلابي است و نقشها روي اين چوبها حكاكي شده است.
غرفه نمد:
نمد مالي، يكي از صنايع دستي متداول در تمام نقاط روستانشين و ايل نشين ايران است. مواد اوليه مورد مصرف ، از "پشم بهاره بره ها و صابون"؛ و ابزار كار در كارگاه عبارتست از كمان، مشته و قيچي و همچنين حصير براي ماليدن پشم ها. در غرفه نمد چند نمونه از ساخته هاي نمدي و دو نمونه از وسايل كار نشان داده شده است.
غرفه منبت كاري و خاتم سازي:
در این غرفه كه نشان دهنده يكي ديگر از صنايع دستي ظريف ايران است، هنرمند خاتم ساز روي جعبه ها و صفحه هاي چوبي را با قطعات بسيار ريزي از صدف و عاج و استخوان و برنج با نقشهاي گوناگون مي پوشاند و بعد از اره كردن و صاف كردن و سنباده زدن چنين محصول بديعي را بوجود مي آورد. در اين غرفه نمونه هايي از جعبه هاي خاتم، رحل خاتم، كيف چوبي و منبَّت به نمايش گذاشته شده است. منبت كاري به معني "كنده كاري روي چوب" است.
غرفه هاي فرامين:
قلمدانها و عقدنامه ها به خوشنويسي و ابزار كار كه قلمداد باشد اختصاص داده شده است. هنر خوشنويسي از هنرهايي است كه اكثر مردم ايران از آن بهره مندند. در چند سال پيش كليه فرامين و عقدنامه ها با خطي خوش به روي كاغذهاي مخصوص يا پوست، برشته تحرير در مي آمده و دور اين خطوط را هنرمندان تذهيب كار با نقوش و رنگهائي طلايي تزيين و مذهب مي كردند و براي اينكه از گزند پوسيدگي وشسته شدن در امان باشد روي آن را شمع مي كشيدند. همچنين قلمدان سازي از هنرهائي بوده است كه رواج داشته و عده اي به اين كار اشتغال داشته اند و قلمدان ابزار كار مستوفيان بوده و هميشه در ترك شال كمر خود آن را همراه داشته اند كه نمونه هايي از آن در غرفه مربوط به قلمدان به نمايش گذاشته شده است.
غرفه دراويش:
در این غرفه، همه اشيائي كه دراويش با آن سروكار دارند به نمايش گذاشته شده است. چند نمونه تاج دراويش، چند نمونه منتشا (چوبدستي)، لباس و كشكول و تسبيح هزار دانه و نفير و تخته پوست.
غرفه ساز :
این غرفه به نمونه هايي از انواع سازهاي ايراني اختصاص داده شده است. در اولين غرفه انواع سازهاي بلوچي از نوع دهل وسرنا و دوزله و قيچك و در دومين غرفه دو نوع كمانچه و يك نوع تار از سازهاي ايلي و روستايي از نوع سرنا و كرنا و دهل و همچنين يك نقاره جفتي به نمايش گذاشته شده است.
غرفه روشنائي:
در اين غرفه انواع وسايل روشنائي ديده مي شود. از پيهسوزهاي ابتدائي گرفته تا انواع فانوس هاي كفن دار كه منبع روشنائي آنها شمع است و شمعداني ها و لامپاها.
غرفه عقد:
این غرفه، نشان دهنده سنتي ديرين از چگونگي عقد و عروسي ايران است. آينه و شمعدان به نشانه صفاي باطن و روشني، آب و سبزي نشانه طراوت و شادابي و طهارت، نقل و نبات نشانه شيرين كامي زندگي است. تور بالاي سر عروس و سائيدن كله قند بر بالاي آن و خنچه عقد و نمونه هايي از لباس هاي عروس ها در اين غرفه به نمايش گذاشته شده است.
غرفه حمام:
این غرفه، نشان دهنده وسائل حمام زن ايراني است. طاس و دولچه، سنگ هاي مرمرين مخصوص حنابندان كه جاي گذاشتن پاها در روي آن مشخص است و تخت و ميز مرمرين كشودار براي گذاشتن وسائل حمام و ساير لوازم ديگر مربوط به حمام در اين غرفه نشان داده شده است.
غرفه قهوه خانه :
این غرفه، نشان دهنده فضاي كلي از نمونه قهوه خانه هاي قديم ايران است. قهوه خانه در ايران سابقه اي طولاني دارد و در چندين سال پيش (در عهد صفويه) مركز تجمع طبقات مختلف ومحل تبادل افكار بوده است. سالها بعد نوع مشتريان عوض شده و قهوه خانه هاي پاتوقي بوجود آمده است و هر كدام از قهوه خانه ها پاتوق قشر خاصي مثل نقاش، شيرواني كوب، توفال كوب و بنا گرديده است. در اين قهوه خانه ها به بازي هاي گوناگوني مثل نرد، شطرنج، ترنا بازي، مشغول ميشده اند و نقالي وسخوري هم از نمونه سرگرميهاي عمومي مردم قهوه خانه نشين بوده است. انواع وسائل تدخين نيز در قهوه خانه ها وجود داشته است. غرفه هاي تدخين كه تقريباُ مكمل قهوه خانه است، به انواع وسايل تدخين از نوع چپق ها و قليان ها و مشتوك و انواع توتون اختصاص داده شده است

• طبقه دوم :
در اولين غرفه از طبقه دوم، بيننده با انواع كلاه ها و سرپوشها روبرو مي شود. انواع كلاههاي مربوط به عشاير ايران كلاههاي مربوط به طبقات خاص مثل كلاه شاطرها، كلاه درويش ها وانواع كالاههاي زنانه كه هر كدام با زيورها و زنيت ها و به اشكال مختلف ساخته شده است.
غرفه جورابها و دستكشها و قلابدوزي مختص اين نوع بافت در نقاط مختلف ايران است. اين جورابها و دستكش ها توسط پنج ميل كوتاه فلزي و به كمك دستان زنان از پشم هاي زنگين بافته مي شود. نقوش روي جورابها و دستكش ها و قلابدوزيها مأخوذ از حيوانات واشيائي است كه در آن مناطق وجود دارد و بصورت استيليزه روي اين بافت ها نقش بسته است. قلابدوزي هنري است كه بيشتر در بين زنان كردستان معمول است و با يك قلاب آهني و نخهاي پنبه اي و ابريشمي بافته ميشود. برخي جاي ساعتند و بعضي كلاه وپاره اي از آنها روي قوري.
غرفه پاپيچ ها:
در این غرفه، گروههاي انساني كه در نقاط سردسير و كوهستاني و جنگل ايران زندگي مي كنند براي محافظت پا از سرما و نيش زهرآگين خزندگان گزنده، ناگزير از پيچيدن پاپيچ به ساق پاهاي خود هستند. همين امر سبب بوجود آمدن اين نوع بافته ها شده و ذوق هنرگراي ايراني نيز در ساختن آنها ظرافت خاصي بكار برده است.
غرفه هاي پوشاك:
این غرفه ها، اختصاص به انواع پوشاكهاي ايراني دارد. پوشاكهائي كه در يكي دو دوره تاريخي گذشته مورد استفاده بوده و يا در عصر حاضر تن پوش مردم ايران است. در غرفه هائي كه پوشاكها با وسائل زندگي همراهند نشاندهنده پوشاك عصر حاضر است كه مردم از آن استفاده مي كنند.
غرفه پاپوشها:
این غرفه نمايشگر انواع پاپوشها است كه بوميها بسته به نوع استفاده و شرايط اقليمي و فراواني مواد اولينه به انواع گوناگون ميسازند. مثلاً ايل نشينان كه كمتر با شهر و بازار سروكار دارند از پاپوشهائي استفاده مي كنند كه از چرم تهيه ميشود و نقشهائي نيز با نخهاي رنگين روي آن مي اندازند.
غرفه مربوط به بافندگي:
در اين غرفه انواع وسائل مربوط به اين صنعت به نمايش گذشته شده است، از مرحله ريسيدن و تابيدن تا بافتن، انواع دوكها و چرخها و وسایل بافندگي و نمونه پارچه هائي كه توسط اين ابزار از آن توليد مي شود.
غرفه مركز صنايع دستي كشور:
غرفه ای كه اشياء آن بوسيله مركز صنايع دستي وزارت اقتصاد تهيه شده است نمايشگر همة اشيائي است كه در اقصي نقاط كشور بوسيله صنعتگران بومي ساخته و به بازار عرضه مي شود. بيشتر اين اشياء نقش تزئيني دارد و برخي ديگر همان اشيائي است كه در زندگي روزمره سازندگان بومي آن منطقه مورد استفاده قرار مي گيرد.
غرفه سفر :
این غرفه نشان دهنده نمونه هايي از وسائل سفر است كه قابل بستن به روي اسب و قاطر و حمل و نقل بوده است. كيف چندخانه، زين و سيخ كبابها از اين نوعند.
بيننده در غرفه مربوط به رزم با آلات وافزاري روبرو مي شود كه در جنگها بكار ميگرفته شده است. يك نمونه زره، كلاه خود، شمشير و خنجر و تير و كمان وسپر وتفنگ سرپر در اين غرفه نشان داده شده است.
غرفه مربوط به زوخانه :
در اين غرفه، ورزش باستاني كه جنبه فتوت آن بر هر امر ديگري چيرگي داشته است، وسايل مربوط به اين ورزش از نوع تخته شنا، ميل، كباده، سنگ و هم چنين ابزار مربوط به مرشد مثل ضرب و زنگ به نمايش گذاشته شده است.
فضاي روحاني و مذهبي تالار بزرگ مذهبي با نخل عظيمي كه در آن نهاده شده (اين نخل بقولي نشان دهند تابوتي است كه بدن قطعه قطعه شده حضرت سيدالشهداء را در آن نهادند و صدها نفر آنرا حمل كردند يا بقولي هودج است و نشانة ستون هاي نوري است كه در سه نقطه كه سر حضرت در آنجا بود فرود آمده است) و علامتها و علمها و كتيبه هائي كه اشعار مذهبي روي آن نوشته شده، بيننده را با سنت هاي مذهبي واسلامي در امر عزاداري ماه محرم آشنا مي سازد و در گوشه اي از آن ابزار مربوط به تعزيه گذاشته شده است.
غرفه گليمها و جاجيم ها:
این غرفه، بيانگر ذوق و خيال پروري بافندگان بومي است كه از پشم تابيده و رنگ شده توسط دستگاههاي كاملاً ابتدائي چنين بافته هائي توليد مي كنند.
غرفه زيور آلات:
این غرفه، بيننده را با انواع گوناگون زيورهاي زنانه كه در پهنه گسترده اين سرزمين زينت بخش البسه و مو و دست و انگشت و مچ پاي زنان طوايف و گروه هاي مختلف است آشنا مي كند.
در مجموع، موزه مردم شناسی تهرانف مجموعا دارای چهل و هفت غرفه و سالن سخنرانی می باشد. این موزه دارای کارگاه‌های خطاطی، عکاسی، مجسمه سازی، نجاری و نیز کتابخانه، قرائت خانه، سالن سخنرانی و چهل و هفت غرفه مربوط به آثار گردآوری ‌شده از سراسر ایران است. آثار موزه به شیوه موضوعی طبقه‌بندی شده و به نمایش در آمده‌اند.
در پنجره‌هایی که در این عمارت بکار رفته، به سبب تاثیر معماری اروپایی نقش ها ساده شده و از خطوط منحنی استفاده شده و به گره شمسی نام‌گذاری شده است. ولی درب ورودی کاخ کاملا طبق نقوش هندسی معماری قاجار ساخته شده که از گره هشت مشبک در زمینه نیم‌دایره استفاده شده است.
پلکان مرمرین مفروشی راه ورود به طبقه ی اول کاخ است که گفته میشود یکی از دلایل نام گذاری این کاخ به نام کاخ ابیض، وجود همین پلکان با مرمر سفید رگه دار می باشد. همچنین این پلکان دید خوبی ایجاد کرده و نورگیر مناسبی برای سایر فضاها شده است. دور تا دور فضای پلکان ویترین هایی قرار دارد که در آن عروسک های نمایشی کوچک با صورت های عجیبی چیده شده اند. دیوار ها نیز با دست بافته ها و سنگدوزهای نقش شاهان قاجار و همچنین تابلوهایی از آخرین شاگرد کمال الملک،حسین شیخ پوشانده شده است. تالاری در طبقه ی اول قرار دارد که در آن وسایل مربوط به تعزیه خانی های تکیه دولت و سایر اماکن مذهبی قرار دارد.
نظرات کاربران ( بدون نظر)

ثبت نظر :
با ثبت نظرات خود دیگران را راهنمایی کنید